Sözlük
Bu sitedeki yazılarda geçen teknik ve hukuki terimlerin tanımları. Her tanım, sitede kaynağıyla birlikte geçen kullanımla aynı.
- GEO (üretken motor optimizasyonu)
- Bir sayfanın veya kişinin yapay zekâ motorlarının ürettiği cevaplarda kaynak olarak görünmesini artırmaya yönelik çalışmaların bütünü.
- Klasik arama optimizasyonunun devamı değil: ölçülen faktörler farklı ve bir kısmı ters yönde. Anahtar kelime tekrarı, ölçümlerde görünürlüğü düşüren tek yöntem olarak çıktı.
- Ayrıntı →
- Okuma süresi (dwell time)
- Bir kullanıcının akıştaki bir gönderide geçirdiği süre; LinkedIn bunu 2020’den beri sıralama sinyali olarak kullandığını açıkladı.
- İki ayrı ölçüm var: gönderinin en az yarısı ekranda görünürken başlayan akış içi süre, ve tıklandıktan sonra içerikte geçirilen süre. Eşiğin kaç saniye olduğu hiç açıklanmadı.
- Ayrıntı →
- Long dwell
- LinkedIn’in sıralama modelinin tahmin ettiği iki hedeften biri: bir gönderide, gönderi tipine göre değişen bir eşiğin üzerinde vakit geçirilmesi.
- Diğer hedef “katkı”: beğeni, yorum veya yeniden paylaşım. İkisi de LinkedIn’in Şubat 2026’da yayımladığı makalede ismen geçiyor.
- Ayrıntı →
- İkinci geçiş sıralayıcı (second pass ranker)
- LinkedIn akışında, her içerik kaynağının kendi adaylarını sıraladıktan sonra bunları tek bir kişiselleştirilmiş listeye birleştiren model.
- Bu yapı sebebiyle “algoritma” tek bir şey değil. Bir gönderi önce aday havuzuna girmek, sonra o havuzda sıralanmak zorunda; iki ayrı aşamada iki ayrı sebeple elenebiliyor.
- Ayrıntı →
- Editoryal geçiş (earned media)
- Bir kişi veya kurum hakkında bağımsız bir yayında, para ödenmeden çıkan içerik.
- Yapay zekâ cevaplarındaki atıfların yaklaşık yüzde seksen dördü bu tür içerikten geliyor; ücretli içeriğin payı binde üç. Kişisel marka görünürlüğünde ölçülen en ağır kalem.
- Ayrıntı →
- OAI-SearchBot
- OpenAI’nin arama tarayıcısı. Bir sayfanın ChatGPT cevaplarında kaynak olarak görünmesi bu botun siteyi tarayabilmesine bağlı.
- GPTBot ile karıştırılıyor. GPTBot model eğitimi içindir; onu engellemek arama görünürlüğünü doğrudan bitirmez. OpenAI kendi dokümanında OAI-SearchBot’a izin verilmesini açıkça öneriyor.
- Ayrıntı →
- GPTBot
- OpenAI’nin temel modellerini eğitmek için kullandığı tarayıcı.
- Engellenmesi içeriğin eğitim verisine girmemesi anlamına geliyor. Arama cevaplarında görünmeyi belirleyen bot bu değil.
- Ayrıntı →
- llms.txt
- Sitenin içeriğini yapay zekâ modellerine özetlemek için önerilen, kök dizine konan düz metin dosyası.
- Lehine ölçülmüş kanıt yok. Google’dan John Mueller hiçbir yapay zekâ sisteminin bu dosyayı kullanmadığını söyledi ve hiçbir üreticinin bot dokümanında geçmiyor. Zararlı olduğu da gösterilmedi.
- Ayrıntı →
- robots.txt
- Hangi tarayıcının sitenin hangi bölümlerini tarayabileceğini belirten, kök dizindeki metin dosyası.
- Bir izin aracı, garanti değil: OpenAI kullanıcının tetiklediği getirmeler için robots.txt kurallarının geçerli olmayabileceğini yazıyor. Ayrıca içerik dağıtım ağı botu robots.txt’den bağımsız olarak engelleyebiliyor.
- Ayrıntı →
- Yapılandırılmış veri (schema.org)
- Bir sayfanın ne hakkında olduğunu makinenin okuyabileceği biçimde anlatan işaretleme.
- Zaten atıf alan 1.885 sayfada yapılan kontrollü bir ölçümde yapay zekâ atıflarına etkisi sıfırdan ayırt edilemedi. Keşif aşamasındaki etkisi test edilmedi. Hijyen işi olarak yapılır, kaldıraç olarak beklenmez.
- Ayrıntı →
- Varlık sayfası (entity page)
- Bir kişiyi veya kurumu tek cümlelik bir tanımla, doğrulanabilir kayıtlarla ve diğer profillerine bağlantılarla tarif eden, taranabilir sayfa.
- Yapay zekâ görünürlüğünün ön koşulu. Giriş duvarı, yalnızca JavaScript ile çizilen içerik ve noindex etiketi bu eşiği kapatıyor.
- Ayrıntı →
- Unvan alanı
- LinkedIn deneyim bölümündeki yapısal “Unvan” alanı; recruiter aramasının sert filtresi doğrudan burayı tarıyor.
- Başlıkla aynı şey değil. Başlık yalnızca anahtar kelime aramasında görünüyor ve sonuç kartında yaklaşık altmış karakterde kesiliyor.
- Ayrıntı →
- Standartlaştırılmış yetenek
- LinkedIn’in kendi listesinden seçilen ve arama tarafından tanınan yetenek kaydı.
- Serbest metin olarak yazılan yetenek aramada tanınmıyor. Hedef unvanla doğrudan ilgili üç ila beş tanesini en üste sabitlemek, kartta görünen kısmı belirliyor.
- Ayrıntı →
- Gösterim (impression)
- Bir gönderinin bir kullanıcının ekranında görüntülenme sayısı.
- 476 bin kişisel profil gönderisini kapsayan bir ölçümde medyan yaklaşık 840. Dağılım çarpık: 94’üncü yüzdelik dilim 15 bin gösterimden başlıyor.
- Ayrıntı →
- Etkileşim oranı
- Bir gönderinin aldığı tepki, yorum ve paylaşımların gösterim sayısına oranı.
- Erişimle ters yönde hareket edebiliyor: aynı ölçümde en alttaki yüzde 80’de yüzde 2,86 iken en üstteki yüzde 5’te yüzde 0,89’a iniyor. Büyük erişim daha zayıf ilgi anlamına gelebiliyor.
- Ayrıntı →
- Link önizleme kartı
- Gönderiye bir bağlantı eklendiğinde otomatik oluşan, başlık ve görsel içeren kart.
- 567 bin gönderilik bir ölçümde kartlı gönderilerin medyan gösterimi 414’te kalırken gövdeye düz URL yazılanlar linksiz gönderilerin bile hafifçe üzerine çıktı. Etki biçimden de gelebilir.
- Ayrıntı →
- Tarayıcı otomasyonu
- Bir aracın resmî API yerine kullanıcının tarayıcı oturumunu kullanarak platformda işlem yapması.
- LinkedIn Kullanıcı Sözleşmesi’nin 8.2 maddesi bunu açıkça yasaklıyor ve muhatabı aracı yapan şirket değil, kullanan kişi. Sonuç genellikle kademeli: geçici sınır, özellik kısıtı, hesabın askıya alınması.
- Ayrıntı →
- r_member_social_feed
- Bir uygulamanın üye adına yorum okumasını sağlayan LinkedIn izni.
- Yalnızca seçilmiş geliştiricilere veriliyor. Yorum yazma izni açık kategoride olduğu halde okuma izni kapalı; “otomatik yorum yanıtı” vaadi bu yüzden API üzerinden karşılanamıyor.
- Ayrıntı →
- Alenileştirme
- KVKK’da, bir kişisel verinin kişinin kendi iradesiyle kamuya açık hâle getirilmesi.
- Kurul’un yerleşik yorumu, verinin yalnızca alenileştirme amacıyla bağlantılı ve sınırlı biçimde işlenebileceği yönünde. Herkese açık olması her amaçla işlenebileceği anlamına gelmiyor.
- Ayrıntı →
- Veri sorumlusu
- KVKK’da, kişisel verilerin işleme amaçlarını ve vasıtalarını belirleyen gerçek veya tüzel kişi.
- İspat yükü bu tarafta. Kurul kararlarında, işleme şartına dayanıldığını gösteren belgeyi sunmayan veri sorumlusu aleyhine sonuç çıkıyor.
- Ayrıntı →
- VERBİS
- Veri Sorumluları Sicili; KVKK kapsamında kayıt yükümlülüğü bulunan veri sorumlularının kaydolduğu kamuya açık sicil.
- Muafiyet eşiği, yıllık çalışan sayısı 50’den az ve yıllık mali bilanço toplamı 100 milyon TL’den az olan, ana faaliyeti özel nitelikli veri işleme olmayan veri sorumluları için geçerli.
- Ayrıntı →
- Canonical etiketi
- Aynı içeriğin birden çok adresten erişilebildiği durumda hangi adresin asıl sayılacağını belirten etiket.
- İki dilli sitelerde önemli: Googlebot çerez taşımadığı için dil kararı adresten verilmediğinde iki dil aynı adreste çakışıyor ve indeksleme belirsizleşiyor.
- Site haritası (sitemap)
- Bir sitedeki taranabilir adresleri makine okunur biçimde listeleyen XML dosyası.
- Arama konsollarına ayrı ayrı gönderilir. Bing artık ChatGPT için ana kaldıraç değil ama Microsoft Copilot’un beslendiği indeks orası.
- Ayrıntı →
- Sorgu-cevap eşleşmesi
- Sayfadaki bir başlığın, insanların arama kutusuna yazdığı soruyla birebir örtüşmesi.
- GEO ölçümlerinde en yüksek etkili faktör olarak çıkıyor. Başlıkları soru biçiminde yazmak, anahtar kelime tekrarından farklı ve ters yönde çalışıyor.
- Ayrıntı →